นอนไม่หลับ กดจุดไหน 5 จุดกดช่วยให้หลับง่าย หลับลึก ตามศาสตร์แพทย์แผนจีน

บทความนี้รวมตำแหน่ง วิธีกด และข้อควรระวังของแต่ละจุดไว้ในที่เดียว พร้อมอธิบายว่าแพทย์แผนจีนมองอาการนอนไม่หลับอย่างไร และถ้ากดจุดนอนหลับแล้วยังไม่ดีขึ้น ควรทำอย่างไรต่อ

แพทย์แผนจีนมองอาการนอนไม่หลับอย่างไร

นอนหลับยาก หลับไม่สนิท หลับ ๆ ตื่น ๆ หลับเร็วแต่ตื่นง่าย หรือตื่นแล้วหลับต่อยาก อาการเหล่านี้แพทย์แผนจีนเรียกรวมว่า "ซือเหมียน" สาเหตุหลักมาจากสภาวะทางอารมณ์และปัจจัยภายนอก ทั้งความเครียดจากงาน อารมณ์ที่แปรปรวน และความวิตกกังวล แต่อีกส่วนก็มาจากร่างกายที่เสียสมดุลภายใน เช่น หยินหยางเสียสมดุล เลือดน้อยจนไปหล่อเลี้ยงสมองไม่พอ ความดันโลหิตสูง วัยทอง ระบบย่อยอาหารเสียสมดุล หรือปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ การรักษาตามหลักแพทย์แผนจีนจึงเป็น "การรักษาที่ต้นเหตุ" คือหาให้เจอว่าอวัยวะส่วนไหนเสียสมดุล แล้วปรับส่วนนั้น ให้ร่างกายฟื้นตัวและค่อย ๆ กลับมาหลับได้ด้วยตัวเอง (อ่านเพิ่ม: นอนไม่หลับ รักษาที่ต้นเหตุ)

แล้วการกดจุดเกี่ยวอะไรกับเรื่องนี้? จุดที่ใช้ฝังเข็ม นวด หรือกดจุด ล้วนอยู่บนแนวเส้นลมปราณ (จิงลั่ว) ซึ่งเป็นทางผ่านของพลังชี่และเลือดที่หล่อเลี้ยงทั่วร่างกาย หากเส้นลมปราณติดขัด พลังชี่ไหลเวียนไม่สะดวก ก็อาจมีอาการ เช่น อารมณ์แปรปรวน นอนไม่หลับ อ่อนเพลีย หรือระบบย่อยอาหารและฮอร์โมนเสียสมดุลตามมา ศาสตร์จีนจึงมีวิธีปรับสมดุลหลายทาง ทั้งฝังเข็ม นวดทุยหนา ชี่กง และสมุนไพรจีน เพื่อช่วยปรับการทำงานของร่างกาย ส่วนการนวดกดจุดเองที่บ้านก็ใช้จุดชุดเดียวกับที่ใช้ฝังเข็มและนวด การกดจุดมีฤทธิ์อ่อน ๆ ที่ช่วยบรรเทาอาการ ทำให้จิตใจสงบได้มากขึ้น

แล้วแบบไหนถึงนับว่านอนไม่หลับ? เกณฑ์ที่ใช้ดูมีดังนี้ (อ่านเพิ่ม: นอนไม่หลับ ฝังเข็มช่วยได้)

• ระยะเวลานอนสั้นกว่าปกติ (โดยทั่วไปสั้นกว่า 4–6 ชั่วโมง)
• หลับยาก ใช้เวลาเข้านอนนานเกิน 30 นาที
• หลับแล้วตื่นง่าย หลับ ๆ ตื่น ๆ หรือฝันมาก นอนหลับไม่สนิท
• ตื่นกลางดึกมากกว่า 2 ครั้ง หรือตื่นกลางดึกแล้วนอนต่อไม่ได้

นอนไม่หลับ กดจุดไหน 3 จุดหลักที่กดเองได้

วิธีกดจุดบรรเทาอาการนอนไม่หลับเริ่มจาก 3 จุดนี้

1. อันเหมียน จุดที่ท้ายทอย

จุดนี้ใช้กับอาการนอนไม่หลับ ปวดเวียนศีรษะ ใจสั่น และกลุ่มอาการทางระบบประสาท (อ่านเพิ่ม: กดจุดน่ารู้ "อันเหมียน")

• ตำแหน่ง: บริเวณท้ายทอยหลังใบหู ข้างแนวไรผม มีทั้ง 2 ข้าง เมื่อกดคลึงจะรู้สึกว่ามีแอ่ง
• วิธีกด: ใช้นิ้วกลางกดคลึงเบา ๆ ตรงแอ่งหลังใบหู ข้างละ 2–3 นาที
• ข้อควรระวัง: กดคลึงเบา ๆ ไม่ต้องลงน้ำหนักมาก ขณะตั้งครรภ์กดจุดนี้ได้

2. เสินเหมิน จุดที่ข้อมือฝั่งนิ้วก้อย

จุดนี้ใช้กับอาการนอนไม่หลับ ใจสั่น แน่นหน้าอก ช่วยลดความร้อนในหัวใจ และทำให้จิตใจสงบ (อ่านเพิ่ม: กดจุดน่ารู้ "เสินเหมิน") ยังช่วยเรื่องใจสั่นตกใจง่าย หงุดหงิด และหลงลืมง่ายด้วย จึงเป็นจุดหนึ่งที่ใช้ฝังเข็มรักษาโรคทางอารมณ์ (อ่านเพิ่ม: จุดฝังเข็มรักษาโรคทางอารมณ์)

• ตำแหน่ง: บนเส้นข้อมือด้านใน ฝั่งนิ้วก้อย ตรงร่องระหว่างกระดูกข้อมือ มีทั้ง 2 ข้าง
• วิธีกด: ใช้นิ้วโป้งกดคลึงเบา ๆ ตรงรอยพับข้อมือด้านในฝั่งนิ้วก้อย จะเจอร่องบุ๋มเล็ก ๆ กดข้างละ 2–3 นาที
• ข้อควรระวัง: กดคลึงเบา ๆ ไม่ต้องลงน้ำหนักมาก ขณะตั้งครรภ์กดจุดนี้ได้

3. เน่ยกวน จุดเหนือรอยพับข้อมือ

เน่ยกวนอยู่บนเส้นลมปราณเยื่อหุ้มหัวใจ สรรพคุณหลักคือช่วยสงบจิตใจ ช่วยนอนหลับ ใช้กับอาการใจสั่นและโรคทางอารมณ์ต่าง ๆ รวมถึงเวียนศีรษะและอาเจียนด้วย (อ่านเพิ่ม: กดจุดน่ารู้ "เน่ยกวน") ในการรักษาโรคทางอารมณ์ จุดนี้ใช้กับอาการแพนิกและวิตกกังวล

• ตำแหน่ง: วัดได้เองง่าย ๆ วางสามนิ้วจากขอบข้อมือด้านในขึ้นมา จุดอยู่ตรงกึ่งกลางท้องแขน
• วิธีกด: ใช้นิ้วหัวแม่มือกดค้างครั้งละ 5 วินาที ทำซ้ำไปเรื่อย ๆ นาน 2–3 นาที แล้วเปลี่ยนไปกดข้อมืออีกข้าง ทำวันละสองเวลา เช้าและเย็น
• ข้อควรระวัง: กดคลึงเบา ๆ ไม่ต้องลงน้ำหนักมาก ขณะตั้งครรภ์กดจุดนี้ได้

อีก 2 จุดเสริม ช่วยให้หลับง่ายขึ้น

สองจุดนี้อยู่ที่ใบหน้าและขา ช่วยเรื่องการนอนเช่นกัน และใช้กับอาการอื่นอีกหลายอย่าง

4. ยิ้นถาง จุดระหว่างคิ้ว

จุดนี้ช่วยให้นอนหลับดีขึ้น ใช้กับอาการปวดศีรษะ ไมเกรน ตาพร่ามองไม่ชัด และหวัดคัดจมูก (อ่านเพิ่ม: กดจุดน่ารู้ "ยิ้นถาง") ในการรักษาโรคทางอารมณ์ก็ใช้จุดนี้กับอาการปวดศีรษะด้านหน้า เวียนศีรษะ มึนงง และนอนไม่หลับด้วย

• ตำแหน่ง: กึ่งกลางระหว่างหัวคิ้วทั้งสองข้าง
• วิธีกด: ใช้นิ้วนวดคลึงประมาณ 2–3 นาที จุดนี้ช่วยกระตุ้นการไหลเวียนเลือดบริเวณใบหน้าส่วนบนและดวงตา
• ข้อควรระวัง: กดคลึงเบา ๆ ไม่ต้องลงน้ำหนักมาก ขณะตั้งครรภ์กดจุดนี้ได้

5. ซานอินเจียว จุดเหนือข้อเท้าด้านใน

จุดนี้ใช้กับอาการนอนไม่หลับ ช่วยบำรุงระบบประสาท ปรับระบบย่อยอาหาร และใช้กับอาการปวดท้องประจำเดือน (อ่านเพิ่ม: กดจุดน่ารู้ "ซานอินเจียว")

• ตำแหน่ง: วาง 4 นิ้วมือเหนือตาตุ่มด้านใน บริเวณขาส่วนล่าง จุดอยู่ชิดขอบกระดูก
• วิธีกด: กดคลึงเบา ๆ ข้างละ 1–2 นาที
• ข้อควรระวัง: ขณะตั้งครรภ์ห้ามกดจุดนี้ แต่ช่วงมีประจำเดือนกดได้ และช่วยลดอาการปวดประจำเดือน

กดจุดแล้วยังไม่หลับ ควรทำอย่างไร

การกดจุดเป็นการดูแลตัวเองเบื้องต้น แต่ในมุมแพทย์แผนจีน อาการนอนไม่หลับของแต่ละคนมีลักษณะและสาเหตุต่างกัน การรักษาจึงต้องดูเป็นรายบุคคล เริ่มจากการวินิจฉัยแบบแพทย์แผนจีน คือ การสังเกต การถามอาการ และการแมะชีพจร เพื่อหาว่าร่างกายส่วนไหนเสียสมดุล แล้วรักษาที่ต้นเหตุคืออวัยวะที่เสียสมดุลนั้น ไม่ใช่กินยานอนหลับแล้วหลับได้เลยแบบการแก้ที่ปลายเหตุ

ถ้ากดจุดแล้วยังหลับยากอยู่ ทางเลือกที่กุยถังใช้คือการฝังเข็ม แพทย์จีนจะเลือกจุดให้สอดคล้องกับอาการนอนไม่หลับของแต่ละคน ฝังเข็มไว้ 20–30 นาทีแล้วจึงถอนเข็มออก รักษาต่อเนื่องสัปดาห์ละ 1–2 ครั้ง ส่วนจะต้องรักษานานแค่ไหน ขึ้นอยู่กับความรุนแรงและระยะของอาการ

แพทย์ยังประเมินด้วยว่ามีความเครียดสะสมหรือไม่ เพราะความเครียดทำให้กล้ามเนื้อยึด หด เกร็ง โดยเฉพาะบริเวณช่วงอก ถ้าพบว่าคนไข้หายใจสั้น ก็จะฝังเข็มบริเวณที่กล้ามเนื้อหดตึง ช่วยให้หายใจสะดวกและหายใจได้ลึกขึ้น

นอกจากฝังเข็ม ยังมียาจีนที่ใช้รักษาอาการนอนไม่หลับได้ดีเช่นกัน โดยทั่วไปแพทย์แผนจีนจะแนะนำให้ทำคู่กันทั้งกินยาและฝังเข็ม เพื่อให้เห็นผลเร็วขึ้น แต่ยาจีนต้องผ่านการวินิจฉัยจากแพทย์แผนจีนก่อนทุกครั้ง เพราะตำรับยาของแต่ละคนไม่เหมือนกัน แพทย์จะจัดยาจีนสูตรเฉพาะบุคคลให้ จึงต้องปรึกษาแพทย์ก่อนทานยาทุกครั้ง

อีกเรื่องที่ต้องย้ำคือ อย่าปล่อยอาการนอนไม่หลับไว้จนเรื้อรัง คนไข้ส่วนใหญ่ที่มารักษาอยู่ในกลุ่มนอนไม่หลับเรื้อรังแล้ว เพราะมักคิดว่านอนไม่หลับไม่ใช่ปัญหาหนักอะไร ทั้งที่การนอนไม่พออาจเป็นต้นเหตุของโรคอื่น ๆ ตามมาอีกมาก ยิ่งรักษาเร็ว ระยะเวลารักษาก็ยิ่งสั้นลง

กุยถังมีแพทย์แผนจีนที่ระบุในโปรไฟล์ว่าดูแลอาการนอนไม่หลับ