ฝังเข็มเจ็บไหม ต้องฝังกี่ครั้ง เตรียมตัวก่อนและหลังฝังเข็มแพทย์แผนจีนอย่างไร

ฝังเข็มเจ็บไหม ขณะฝังรู้สึกอย่างไร

เข็มที่ใช้เป็นเข็มบาง ๆ เล็ก ๆ ปักลงบนจุดฝังเข็ม ซึ่งเป็นจุดที่เชื่อมกับเส้นลมปราณ (ทางเดินของ "ชี่" หรือพลังชีวิตตามหลักแพทย์แผนจีน) เพื่อกระตุ้นให้ชี่และเลือดไหลเวียนดีขึ้น ไม่ติดขัด ในมุมของแพทย์แผนปัจจุบัน เข็มไปกระตุ้นปลายประสาทให้ร่างกายหลั่งสารบรรเทาปวดตามธรรมชาติอย่างเอ็นดอร์ฟิน กล้ามเนื้อจึงคลายตัว

แล้วตอนเข็มเข้ารู้สึกอย่างไร? สำหรับฝังเข็มแพทย์แผนจีน ขณะเข็มเข้าอาจรู้สึกจี๊ดเล็กน้อย ระหว่างคาเข็มอาจรู้สึกตึง หน่วง หนัก หรืออุ่นบริเวณนั้น ซึ่งเป็นความรู้สึกปกติที่พบได้ระหว่างฝังเข็ม บางคนก็แทบไม่รู้สึกถึงเข็มที่คาไว้เลย ส่วน dry needling ที่แทงเข็มเข้าปมกล้ามเนื้อ ผู้รับการรักษาจะรู้สึกตึง หน่วง ร้าว และกล้ามเนื้อตรงนั้นอาจกระตุก ถือเป็นเรื่องปกติ

ฝังเข็มครั้งแรกต้องเจออะไรบ้าง ใช้เวลานานไหม

ก่อนฝังเข็มทุกครั้ง แพทย์แผนจีนจะซักประวัติ ตรวจชีพจร (ที่เรียกกันว่า "แมะ") และดูลิ้น เพื่อประเมินสภาวะร่างกายของแต่ละคน เพราะอาการเดียวกันอาจมาจากความไม่สมดุลคนละแบบ

ส่วนเรื่องเวลา ตัวการฝังเข็มโดยทั่วไปใช้เวลาประมาณ 5–10 นาที แล้วคาเข็มไว้อีกประมาณ 15–20 นาที ระยะเวลานี้อาจต่างกันไปตามอาการและการประเมินของแพทย์ ครั้งแรกอาจใช้เวลานานกว่าครั้งถัดไปเล็กน้อย เพราะแพทย์จะซักประวัติและประเมินอาการโดยละเอียด ครั้งต่อ ๆ ไปจะเน้นติดตามว่าอาการเปลี่ยนไปอย่างไรแล้วปรับการรักษา

ฝังเข็มต้องทำกี่ครั้ง กี่ครั้งถึงเห็นผล

คำถามนี้ไม่มีคำตอบเป็นจำนวนครั้งแน่นอน เพราะแต่ละคนตอบสนองต่อการรักษาไม่เท่ากัน แพทย์จะดูจากความรุนแรงของอาการ เป็นมานานแค่ไหน กลุ่มอาการตามศาสตร์จีน อายุและสุขภาพโดยรวม การนอน ระดับความเครียด โรคประจำตัว รวมถึงยาหรือการรักษาอื่นที่ใช้อยู่

โดยทั่วไปจะรักษาไปพร้อมกับประเมินเป็นระยะว่าอาการเปลี่ยนไปอย่างไร เช่น คุณภาพการนอน ระดับความเครียด หรืออาการปวด สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่จำนวนครั้ง แต่อยู่ที่อาการตอบสนองต่อการรักษาหรือไม่ต่างหาก ถ้าฝังแล้วไม่เปลี่ยนแปลง หรือมีอาการผิดปกติเพิ่มขึ้น ควรทบทวนการวินิจฉัยและแนวทางรักษาใหม่ (ตัวอย่างการประเมินแบบนี้อยู่ในบทความ ฝังเข็มช่วยบรรเทาอาการวัยทองได้อย่างไร)

ยกตัวอย่างภูมิแพ้อากาศ อาการคัดจมูกหรือจามอาจลดลงตั้งแต่ครั้งแรก หลังฝังเข็ม 3–5 ครั้งจะเห็นการเปลี่ยนแปลงชัดขึ้น และเพื่อให้สมดุลร่างกายคงที่ แนะนำให้รักษาต่อเนื่องสัปดาห์ละ 1 ครั้ง จะเร็วหรือช้ากว่านี้ขึ้นกับความเรื้อรังของอาการและสุขภาพของแต่ละคน

ส่วนออฟฟิศซินโดรม ปวดหลัง และนอนไม่หลับ โดยทั่วไปแนะนำให้มารักษาประมาณสัปดาห์ละครั้ง แล้วค่อยปรับให้ห่างขึ้นทีหลัง ผลลัพธ์และจำนวนครั้งที่เหมาะสมก็ต่างกันไปในแต่ละคน

ก่อนฝังเข็ม เตรียมตัวอย่างไร

การเตรียมตัวก่อนฝังเข็มมีไม่กี่ข้อ

• พักผ่อนให้เพียงพอ
• ไม่อดอาหารมา แต่ก็ไม่กินอิ่มจนเกินไป
• แจ้งประวัติสุขภาพ โรคประจำตัว และยาที่ใช้อยู่ให้แพทย์ทราบ
• แต่งกายด้วยชุดสบาย ๆ คลินิกมีชุดให้เปลี่ยนสำหรับการรักษาอยู่แล้ว
• นัดหมายล่วงหน้า เพื่อให้คลินิกจัดเตรียมคิวและดูแลคุณได้อย่างเหมาะสม

ถ้ากำลังรักษากับแพทย์แผนปัจจุบันอยู่ ไม่ต้องหยุดยาเพื่อมาฝังเข็ม ฝังเข็มใช้ร่วมกับการรักษาแผนปัจจุบันได้ และไม่ควรหยุดยาที่แพทย์สั่งเอง

หลังฝังเข็ม ห้ามทำอะไรบ้าง

หลังฝังเข็มกลับไปทำกิจวัตรได้ตามปกติ แค่ควรปฏิบัติตามนี้

• ดื่มน้ำให้เพียงพอ
• เลี่ยงอาบน้ำเย็นจัดทันทีหลังฝัง
• เลี่ยงออกกำลังกายหนักทันทีหลังฝัง

เรื่องอาบน้ำ แนะนำให้เว้นประมาณ 2–3 ชั่วโมงหลังฝังเข็ม ส่วนการออกกำลังกายหนักควรหลีกเลี่ยงหลังฝังเข็มและครอบแก้ว บางกรณีก็ขึ้นอยู่กับวิธีรักษาที่ได้รับด้วย

หลังฝังเข็มจะมีอาการอะไรบ้าง? สำหรับฝังเข็มแพทย์แผนจีน หลังฝังอาจระบม มีรอยช้ำเล็กน้อย หรือรู้สึกง่วงและเพลียได้ โดยทั่วไปจะค่อย ๆ ดีขึ้นภายใน 1–3 วัน แต่ถ้าปวด บวม แดง หรือร้อนมากขึ้น ให้ติดต่อแพทย์เพื่อประเมินอาการ ส่วน dry needling หลังทำอาจเจ็บ ตึงหน่วง ระบม หรือมีรอยช้ำตรงที่ฝัง และดีขึ้นภายใน 1–4 วัน

ฝังเข็มมีผลข้างเคียงไหม อันตรายไหม

เมื่อทำโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ ฝังเข็มมีผลข้างเคียงน้อย และควรทำกับแพทย์แผนจีนที่มีใบประกอบวิชาชีพเท่านั้น ผลข้างเคียงที่พบได้หลังฝังเข็ม เช่น เลือดออกหรือรอยช้ำเล็กน้อย ระบม ง่วงหรืออ่อนเพลีย โดยทั่วไปเป็นอาการชั่วคราวและไม่รุนแรง

คนกลัวเข็มมีอีกเรื่องต้องรู้ ใน dry needling คนที่กลัวเข็มอาจวิงเวียน คลื่นไส้ เป็นลม แน่นหน้าอก หรือหายใจไม่สะดวกได้ ถ้าเริ่มมีอาการให้แจ้งแพทย์ทันที และคนที่กลัวเข็มรุนแรงควรปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มรักษา dry needling กับฝังเข็มแพทย์แผนจีนเป็นคนละเทคนิคกัน แม้จะใช้เข็มลักษณะใกล้เคียงกัน สำหรับคนที่กลัวเข็ม แพทย์จะอธิบายขั้นตอนให้ฟังก่อนทำ ใช้เข็มขนาดเล็ก และค่อย ๆ รักษาไป ถ้ารู้สึกไม่สบายตรงไหนก็แจ้งแพทย์ได้ตลอดเวลา

ใครไม่ควรฝังเข็ม หรือต้องปรึกษาแพทย์ก่อน

ฝังเข็มมีข้อควรระวังในบางกลุ่ม ได้แก่ ผู้ที่เลือดออกง่ายหรือกำลังใช้ยาละลายลิ่มเลือด สตรีมีครรภ์ในบางจุดฝังเข็ม และผู้ที่มีบาดแผลติดเชื้อบริเวณที่จะฝัง กลุ่มนี้ควรปรึกษาแพทย์ก่อนทุกครั้ง หญิงตั้งครรภ์ฝังเข็มได้ในบางกรณี แต่ต้องให้แพทย์ประเมินก่อน แพทย์จะเลือกจุดและเทคนิคให้เหมาะกับอายุครรภ์ และเลี่ยงจุดที่ตามหลักการฝังเข็มมีข้อควรระวังในหญิงตั้งครรภ์

ก่อนฝังเข็ม ควรแจ้งแพทย์หาก

• กินยาต้านการแข็งตัวของเลือด
• มีภาวะเลือดออกง่าย
• มีโรคประจำตัว
• กำลังรักษามะเร็ง
• มีการติดเชื้อหรือมีไข้
• ตั้งครรภ์หรือมีโอกาสตั้งครรภ์
• ใช้ยา ฮอร์โมน หรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเป็นประจำ

ผู้ที่ใช้ฮอร์โมนทดแทนในวัยทองก็ฝังเข็มเสริมได้ แต่ไม่ควรหยุดหรือลดฮอร์โมนเองเพียงเพราะเริ่มฝังเข็ม

เด็กฝังเข็มได้ แต่แพทย์จะพิจารณาตามอายุ อาการ และความร่วมมือของเด็กเป็นรายคน ผู้สูงอายุก็ฝังเข็มได้เช่นกัน แต่ควรแจ้งโรคประจำตัว ยาที่กินอยู่ และยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือดให้แพทย์ทราบก่อน

ฝังเข็มแพทย์แผนจีนต่างจาก dry needling อย่างไร

ฝังเข็มมี 2 แบบ คือ ฝังเข็มแบบตะวันตก (dry needling) และฝังเข็มแบบแพทย์แผนจีน dry needling แทงเข็มเข้าปมกล้ามเนื้อที่เรียกว่าจุดกดเจ็บ (trigger points) แบบรีบเข้ารีบออก พอกล้ามเนื้อกระตุกคลายตัวก็ดึงเข็มออกทันที ไม่คาเข็มไว้ จึงใช้กับอาการปวดกล้ามเนื้อเป็นหลัก เช่น ออฟฟิศซินโดรม ปวดตึงคอร้าวถึงศีรษะ หรือรองช้ำ

ส่วนฝังเข็มแพทย์แผนจีนฝังตามจุดบนเส้นลมปราณทั่วร่างกาย เพื่อกระตุ้นการไหลเวียนเลือดและปรับสมดุลการทำงานของอวัยวะภายใน จึงใช้ได้ทั้งกลุ่มอาการปวดและโรคอายุรกรรม เช่น หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท ไมเกรน กรดไหลย้อน นอนไม่หลับ ประจำเดือนมาผิดปกติ ไปจนถึงโรคทางอารมณ์อย่างซึมเศร้าและแพนิก อ่านความต่างแบบเต็มได้ในบทความ Dry needling บอกลาทุกอาการปวด

อยากลองฝังเข็มครั้งแรก เริ่มอย่างไร

ฝังเข็มเหมาะกับผู้ที่มีอาการปวดเรื้อรัง คนที่เครียดสะสมจนนอนหลับยาก ผู้ที่ต้องการฟื้นฟูร่างกายหลังเจ็บป่วยหรือผ่าตัด รวมถึงคนที่อยากดูแลสุขภาพแบบองค์รวมควบคู่กับการรักษาหลักที่ทำอยู่

ถ้ายังลังเลว่าอาการของคุณเหมาะกับฝังเข็มไหม หรืออยากรู้ว่าน่าจะต้องมากี่ครั้ง ปรึกษาเบื้องต้นทาง LINE ได้โดยไม่มีค่าใช้จ่าย แพทย์จะประเมินแนวทางและจำนวนครั้งหลังปรึกษาอาการ